Bölüm 10 — Konu 45: `Future` Kavramı, `async`/`await`

Bölüm 10'a hoş geldin. Bu bölüm, Dart'ta zaman alan işlemleri (bir API'den veri çekme, bir dosya okuma, birkaç saniye beklemek gibi) nasıl yöneteceğimizi işliyor — bu, Flutter'da neredeyse her uygulamada karşına çıkacak temel bir konu.

#Senkron (Eşzamanlı) Kod — Alışık Olduğumuz Model

Şimdiye kadar yazdığımız tüm kod senkrondu — her satır, bir öncekinin bitmesini bekleyerek, sırayla çalıştı:

void main() {
  print("1. adım");
  print("2. adım");
  print("3. adım");
}

Çıktı her zaman sırayla gelir: 1. adım, 2. adım, 3. adım. Ama gerçek dünyada bazı işlemler zaman alır — bir sunucudan veri çekmek birkaç saniye sürebilir. Eğer program bu süre boyunca tamamen donarsa (bekleyene kadar hiçbir şey yapamazsa), bu kötü bir kullanıcı deneyimi yaratır — Flutter'da bu, uygulamanın "kilitlenmiş" gibi görünmesi anlamına gelir.

#Future Nedir?

Future, şu anda elinde olmayan ama gelecekte (future) bir noktada elde edeceğin bir değeri temsil eder. Bunu "ileride dolacak bir kutu" gibi düşünebilirsin.

Future<String> veriGetir() {
  return Future.delayed(Duration(seconds: 2), () {
    return "Sunucudan gelen veri";
  });
}

void main() {
  print("İstek gönderiliyor...");
  veriGetir().then((veri) {
    print("Gelen veri: $veri");
  });
  print("Bu satır, veri gelmeden ÖNCE çalışır!");
}

Çıktı:

İstek gönderiliyor...
Bu satır, veri gelmeden ÖNCE çalışır!
Gelen veri: Sunucudan gelen veri  (2 saniye sonra)

Kritik gözlem: "Bu satır..." yazısı, veri gelmeden önce yazdırıldı! Bu, Future'ın asenkron (non-blocking) çalıştığını gösteriyor — program, veriyi beklerken donmuyor, diğer işlere devam edebiliyor. Veri geldiğinde, .then() içindeki kod otomatik olarak çalıştırılıyor.

#Future.delayed — Test/Öğrenme İçin Kullanışlı Bir Araç

Future.delayed(Duration(seconds: 2), () { ... }), belirtilen süre kadar bekleyip, sonra verilen fonksiyonun sonucunu döndüren bir Future oluşturur. Bu, gerçek bir API çağrısını simüle etmek için harika bir araçtır — gerçek bir sunucun olmadan, "zaman alan bir işlem" davranışını test edebilirsin.

#async / await — Daha Okunabilir Bir Yazım

.then() kullanmak çalışır, ama kod karmaşıklaştıkça (birden fazla asenkron adım olduğunda) okunması zorlaşır. Dart, bunun için çok daha temiz bir sözdizimi sunar: async/await.

Future<String> veriGetir() {
  return Future.delayed(Duration(seconds: 2), () => "Sunucudan gelen veri");
}

void main() async {
  print("İstek gönderiliyor...");
  String veri = await veriGetir(); // burada BEKLE, sonucu al
  print("Gelen veri: $veri");
  print("Bu satır, veri geldikten SONRA çalışır");
}

Çıktı:

İstek gönderiliyor...
Gelen veri: Sunucudan gelen veri  (2 saniye sonra)
Bu satır, veri geldikten SONRA çalışır

Dikkat et — davranış değişti! await kullandığımızda, kod artık senkron gibi okunuyor ve davranıyor — await veriGetir() satırı, veri gelene kadar (kod akışını bloklamadan, ama o fonksiyonun kendi içinde bekleyerek) durur, sonra bir sonraki satıra geçer.

Yapıyı parçalayalım:

• async — bir fonksiyonun içinde await kullanabileceğini belirtir; fonksiyonu işaretler.
• await — bir Future'ın tamamlanmasını bekler ve gerçek değeri (Future'ın "içindeki" değeri) döndürür.

#async Fonksiyonların Dönüş Tipi — Her Zaman Future

Future<int> ikiyleCarp(int sayi) async {
  await Future.delayed(Duration(seconds: 1)); // sahte bir gecikme
  return sayi * 2;
}

void main() async {
  int sonuc = await ikiyleCarp(5);
  print(sonuc); // 10 (1 saniye sonra)
}

Önemli kural: async ile işaretlenen bir fonksiyon, her zaman bir Future döndürür — return sayi * 2; yazsak bile, fonksiyonun gerçek dönüş tipi Future<int>'tir (int değil). Dart, async fonksiyonlarda senin return ettiğin değeri otomatik olarak bir Future içine "sarar" (wrap eder).

void main() async {
  Future<int> sonucFuture = ikiyleCarp(5); // await KULLANMAZSAK, Future'ın kendisini alırız
  print(sonucFuture); // Instance of 'Future<int>' — henüz tamamlanmamış olabilir

  int sonuc = await ikiyleCarp(5); // await ile GERÇEK değeri alırız
  print(sonuc); // 10
}

#main() Fonksiyonu da async Olabilir

Yukarıdaki örneklerde void main() async yazdığımızı fark ettin mi? Bölüm 1'de main()'in her zaman void döndürdüğünü öğrenmiştik — bu hâlâ doğru, ama main() de diğer fonksiyonlar gibi async olabilir, bu da içinde await kullanmanı sağlar.

#Birden Fazla await — Sıralı Asenkron İşlemler

Future<String> kullaniciGetir() async {
  await Future.delayed(Duration(seconds: 1));
  return "Ahmet";
}

Future<List<String>> siparisleriGetir(String kullanici) async {
  await Future.delayed(Duration(seconds: 1));
  return ["Kalem", "Defter"];
}

void main() async {
  print("Başladı");

  String kullanici = await kullaniciGetir(); // 1. adım — 1 saniye bekler
  print("Kullanıcı: $kullanici");

  List<String> siparisler = await siparisleriGetir(kullanici); // 2. adım — 1 saniye daha bekler
  print("Siparişler: $siparisler");

  print("Bitti"); // toplamda 2 saniye sonra
}

Bu, async/await'in en büyük avantajlarından birini gösteriyor: birbirine bağımlı, sıralı asenkron işlemleri, tıpkı senkron kod yazar gibi, düz ve okunabilir bir akışla yazabiliyorsun. Aynı şeyi .then() zincirleriyle yapmaya çalışsaydın, kod hızla iç içe geçen, okunması zor bir yapıya dönüşürdü (buna "callback hell" denir — bir sonraki derste .then()'i tekrar göreceğiz, bu ismi hatırlarsın).

#Future İçinde Hata Yönetimi — try/catch ile

Future<String> riskliIslem() async {
  await Future.delayed(Duration(seconds: 1));
  throw Exception("Bir şeyler ters gitti");
}

void main() async {
  try {
    String sonuc = await riskliIslem();
    print(sonuc);
  } catch (e) {
    print("Hata yakalandı: $e");
  }
}

Bölüm 8'de öğrendiğimiz try/catch, async/await ile mükemmel uyum içinde çalışır — bir await edilen işlem hata fırlatırsa, bunu tıpkı senkron bir hata gibi try/catch ile yakalayabilirsin. Bu, async/await'in .then()'e göre bir başka büyük avantajıdır.

#Flutter'a Bağlantı — FutureBuilder Önizlemesi

Flutter'da, bir Future'ın sonucuna göre ekranı güncellemen gerektiğinde (örneğin "veri yükleniyor..." göstergesi, sonra gerçek veri), FutureBuilder adında özel bir widget kullanılır. Bu widget, tam olarak burada öğrendiğin Future kavramını alıp, UI ile entegre eder — "Future henüz tamamlanmadıysa bir yükleme göstergesi göster, tamamlandığında gerçek veriyi göster" mantığını otomatikleştirir. Bunu Flutter tutorial'ında tam olarak işleyeceğiz; şimdi Future'ın temelini bildiğin için, FutureBuilder'ı öğrenmek çok daha kolay olacak.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• Future, gelecekte tamamlanacak bir değeri temsil eder; asenkron (non-blocking) çalışır, programı dondurmaz.
• async, bir fonksiyonun içinde await kullanılabileceğini belirtir; fonksiyon her zaman bir Future döndürür.
• await, bir Future'ın tamamlanmasını bekler ve gerçek değeri döndürür — kodu senkron gibi okunabilir kılar.
• Birden fazla await, sıralı asenkron işlemleri düz ve okunabilir bir akışla yazmanı sağlar.
• try/catch, async/await ile birlikte, asenkron hataları senkron hatalar gibi yakalamanı sağlar.

#📝 Ödevler

• [ ] Future.delayed ile 2 saniye gecikmeli sahte bir veri getiren fonksiyon yaz, .then() ile sonucu yazdır.
• [ ] Aynı fonksiyonu async/await ile çağır, iki yaklaşımın kod okunabilirliğini karşılaştır.
• [ ] Birbirine bağımlı iki asenkron işlemi (örn. önce kullanıcı bilgisi, sonra o kullanıcının siparişleri) sıralı await ile yaz.
• [ ] async bir fonksiyon içinde throw ile hata fırlat, try/catch ile yakala.
• [ ] await kullanmadan bir async fonksiyonu çağırıp sonucunu doğrudan print etmeyi dene, Future nesnesinin kendisinin yazdırıldığını gözlemle ve yorumla.

Sıradaki konu: Bölüm 10 — Konu 46: Future.then, Hata Yönetimi (catchError)