Bölüm 4 — Konu 16: `List` — Oluşturma, Erişim, Temel Metodlar

Bölüm 4'e hoş geldin. Bu bölümde koleksiyonları — birden fazla veriyi bir arada tutan yapıları — işleyeceğiz. İlk durağımız, en sık kullanılan koleksiyon tipi: List.

#List Nedir?

List, sıralı (ordered) bir eleman dizisidir — her elemanın bir indeksi (sıra numarası, 0'dan başlar) vardır ve aynı değer birden fazla kez listede bulunabilir. Diğer dillerdeki "array" veya "dizi" kavramına karşılık gelir.

#Liste Oluşturma

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut", "Muz"];
  print(meyveler); // [Elma, Armut, Muz]

  var sayilar = [1, 2, 3, 4, 5]; // tip çıkarımı ile List<int>
  print(sayilar);

  List<int> bosListe = []; // boş liste
  print(bosListe); // []
}

List<String> ifadesindeki <String> kısmı, listenin hangi tipte elemanlar tutacağını belirtir — buna generic tip parametresi denir (Bölüm 9'da generics konusunda derinlemesine işleyeceğiz). Şimdilik "bu liste sadece String tutabilir" anlamına geldiğini bilmen yeterli.

Tip güvenliği burada da geçerli:

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut"];
  meyveler.add(42); // ❌ HATA! int, List<String>'e eklenemez
}

#Elemanlara Erişim — İndeks Kullanımı

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut", "Muz"];

  print(meyveler[0]); // Elma — ilk eleman, indeks 0'dan başlar
  print(meyveler[1]); // Armut
  print(meyveler[2]); // Muz
}

Sınır dışı erişim (out of bounds) hatası:

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut", "Muz"];
  print(meyveler[5]); // ❌ RUNTIME HATASI! RangeError
}

Bu hata derleme zamanında yakalanmaz — Dart, listenin çalışma zamanındaki gerçek uzunluğunu bilmediği için, geçersiz bir indekse erişmeye çalıştığında ancak program çalışırken hata verir. Bu yüzden indeks kullanırken listenin uzunluğunu kontrol etmek önemlidir.

#length — Liste Uzunluğu

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut", "Muz"];
  print(meyveler.length); // 3

  print(meyveler[meyveler.length - 1]); // Muz — son eleman
}

meyveler.length - 1, listenin son elemanının indeksidir (çünkü indeksler 0'dan başlar, 3 elemanlı bir listenin son indeksi 2'dir, yani length - 1).

#Eleman Ekleme

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut"];

  meyveler.add("Muz"); // sona ekler
  print(meyveler); // [Elma, Armut, Muz]

  meyveler.insert(1, "Çilek"); // belirli bir indekse ekler
  print(meyveler); // [Elma, Çilek, Armut, Muz]

  meyveler.addAll(["Kiraz", "Üzüm"]); // birden fazla eleman ekler
  print(meyveler); // [Elma, Çilek, Armut, Muz, Kiraz, Üzüm]
}

#Eleman Çıkarma

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut", "Muz", "Elma"];

  meyveler.remove("Elma"); // İLK eşleşen "Elma"yı siler
  print(meyveler); // [Armut, Muz, Elma]

  meyveler.removeAt(0); // indeks 0'daki elemanı siler
  print(meyveler); // [Muz, Elma]

  meyveler.removeLast(); // son elemanı siler
  print(meyveler); // [Muz]

  meyveler.clear(); // tüm elemanları siler
  print(meyveler); // []
}

#Elemanı Güncelleme

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut", "Muz"];
  meyveler[1] = "Çilek"; // indeks 1'deki elemanı değiştirir
  print(meyveler); // [Elma, Çilek, Muz]
}

#Arama ve Kontrol Metodları

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut", "Muz"];

  print(meyveler.contains("Armut")); // true
  print(meyveler.indexOf("Muz"));    // 2 — bulunamazsa -1 döner
  print(meyveler.isEmpty);            // false
  print(meyveler.isNotEmpty);         // true
  print(meyveler.first);              // Elma
  print(meyveler.last);               // Muz
}

#List.filled ve List.generate — Belirli Boyutta Liste Oluşturma

void main() {
  // Belirli boyutta, sabit değerle dolu liste
  List<int> sifirlar = List.filled(5, 0);
  print(sifirlar); // [0, 0, 0, 0, 0]

  // Bir fonksiyonla üretilen liste
  List<int> kareler = List.generate(5, (index) => index * index);
  print(kareler); // [0, 1, 4, 9, 16]
}

List.generate, ikinci parametre olarak bir fonksiyon alır — bu fonksiyon her indeks için çağrılır ve dönen değer o indekse yerleştirilir. Fonksiyonları henüz detaylı işlemedik (Bölüm 5) ama (index) => index * index şeklindeki kısa yazımı ("arrow function") burada bir önizleme olarak gördün.

#Değişebilir (Mutable) vs Değişmez (Immutable, const/unmodifiable) Listeler

void main() {
  List<int> degisebilirListe = [1, 2, 3];
  degisebilirListe.add(4); // ✅ çalışır
  print(degisebilirListe); // [1, 2, 3, 4]

  const sabitListe = [1, 2, 3];
  sabitListe.add(4); // ❌ HATA! const liste değiştirilemez
}

Bölüm 2'de final/const konusunda değindiğimiz "değişkenin kendisi mi, içeriği mi sabit" ayrımını burada net görüyorsun: const ile tanımlanan bir liste, hem değişkeni yeniden atamaya hem de içeriğini değiştirmeye kapalıdır. final ise sadece değişkenin yeniden atanmasını engeller, içeriği (add/remove) yine değiştirilebilir.

void main() {
  final liste = [1, 2, 3];
  liste.add(4); // ✅ çalışır — final sadece yeniden atamayı engeller
  print(liste); // [1, 2, 3, 4]

  liste = [5, 6]; // ❌ HATA! final değişken yeniden atanamaz
}

#List.unmodifiable — Var Olan Bir Listeyi Değiştirilemez Yapma

void main() {
  List<int> orijinal = [1, 2, 3];
  List<int> degistirilemez = List.unmodifiable(orijinal);

  degistirilemez.add(4); // ❌ RUNTIME HATASI! UnsupportedError
}

Bu, bir listeyi başka bir kod parçasına "sadece okuma amaçlı" olarak vermek istediğinde kullanışlıdır — alıcı tarafın listeyi yanlışlıkla değiştirmesini engeller.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• List, sıralı ve indeksli bir koleksiyondur, indeksler 0'dan başlar.
• Sınır dışı indeks erişimi runtime'da RangeError verir — derleme zamanında yakalanmaz.
• Temel metodlar: add, insert, addAll, remove, removeAt, removeLast, clear.
• Arama/kontrol: contains, indexOf, isEmpty, isNotEmpty, first, last.
• List.filled ve List.generate ile belirli boyutta liste oluşturulabilir.
• const liste hem değişkeni hem içeriği kilitler; final sadece değişkeni kilitler, içerik değişebilir; List.unmodifiable var olan bir listeyi sonradan salt-okunur yapar.

#📝 Ödevler

• [ ] 5 elemanlı bir sayı listesi oluştur, for-in ile tüm elemanları yazdır.
• [ ] Bir listeye eleman ekle, belirli bir indekse eleman ekle, bir elemanı sil ve son halini yazdır.
• [ ] contains ve indexOf kullanarak bir listede belirli bir elemanın olup olmadığını ve konumunu kontrol et.
• [ ] List.generate kullanarak 1'den 10'a kadar sayıların küplerini içeren bir liste oluştur.
• [ ] final bir liste ile const bir listeyi karşılaştır: ikisine de .add() çağırmayı dene, farkı gözlemle ve yorumla.

Sıradaki konu: Bölüm 4 — Konu 17: Set — Benzersiz Eleman Mantığı