Bölüm 3 — Konu 14: `for`, `while`, `do-while` Döngüleri

#for Döngüsü — Klasik Sayaç Tabanlı Döngü

void main() {
  for (int i = 0; i < 5; i++) {
    print(i); // 0, 1, 2, 3, 4
  }
}

Yapıyı üç parçaya ayıralım:

• int i = 0 — başlangıç ifadesi, döngü başlamadan önce bir kere çalışır.
• i < 5 — koşul, her iterasyon başında kontrol edilir; true olduğu sürece döngü devam eder.
• i++ — güncelleme ifadesi, her iterasyon sonunda çalışır.

Akış şöyle işler: başlangıç (bir kere) → koşul kontrolü → (true ise) gövde çalışır → güncelleme → koşul kontrolü → ... (false olana kadar tekrar).

Geriye doğru sayma:

void main() {
  for (int i = 10; i > 0; i--) {
    print(i); // 10, 9, 8, ..., 1
  }
}

Adım büyüklüğünü değiştirme:

void main() {
  for (int i = 0; i <= 20; i += 5) {
    print(i); // 0, 5, 10, 15, 20
  }
}

#for-in — Koleksiyonlar Üzerinde Gezinme

Koleksiyonları detaylı Bölüm 4'te işleyeceğiz ama for-in yapısını burada tanıyalım, çünkü döngülerin en yaygın kullanım alanlarından biri bu:

void main() {
  List<String> meyveler = ["Elma", "Armut", "Muz"];

  for (var meyve in meyveler) {
    print(meyve); // Elma, Armut, Muz (sırayla)
  }
}

for-in, bir koleksiyonun (liste, set vb.) her elemanı üzerinde, sayaç yönetimiyle uğraşmadan gezinmeni sağlar. Klasik for ile aynı işi de yapabilirsin (for (int i = 0; i < meyveler.length; i++) { print(meyveler[i]); }) ama for-in çok daha okunabilirdir — indeks numarasına ihtiyacın yoksa for-in tercih edilmelidir.

#while Döngüsü — Koşul Önce Kontrol Edilir

void main() {
  int sayac = 0;

  while (sayac < 5) {
    print(sayac);
    sayac++;
  }
}

while, koşul true olduğu sürece gövdeyi tekrar tekrar çalıştırır. Koşul, her iterasyondan önce kontrol edilir — eğer koşul baştan false ise, döngü gövdesi hiç çalışmaz:

void main() {
  int sayac = 10;

  while (sayac < 5) {
    print("Bu asla yazdırılmaz");
  }

  print("Döngü bitti"); // doğrudan buraya atlar
}

for mu, while mı kullanmalı?

• Kaç kere döneceğin önceden belliyse (bir sayaç veya koleksiyon üzerinde) → for
• Kaç kere döneceğin belirsizse, bir koşul sağlanana kadar devam etmesi gerekiyorsa (örn. kullanıcı doğru şifreyi girene kadar, bir dosyanın sonuna gelene kadar) → while

#do-while Döngüsü — Gövde En Az Bir Kez Çalışır

void main() {
  int sayac = 10;

  do {
    print(sayac); // 10 — bir kere çalışır, koşul sonradan kontrol edilir
    sayac++;
  } while (sayac < 5);
}

do-while ile while arasındaki kritik fark: do-while'da koşul, gövde çalıştıktan SONRA kontrol edilir. Bu yüzden koşul baştan false olsa bile, gövde en az bir kere çalışır.

void main() {
  int sayac = 0;

  // while — koşul baştan false, hiç çalışmaz
  while (sayac > 10) {
    print("while: çalışmaz");
  }

  // do-while — koşul baştan false olsa da bir kere çalışır
  do {
    print("do-while: en az bir kere çalışır");
  } while (sayac > 10);
}

Ne zaman do-while kullanılır? Klasik örnek: bir menü sistemi — kullanıcıya en az bir kere seçenekleri göstermen gerekir (henüz hiçbir girdi almadan), sonra kullanıcının girdisine göre devam edip etmeyeceğine karar verirsin.

#break — Döngüyü Erken Sonlandırma

void main() {
  for (int i = 0; i < 10; i++) {
    if (i == 5) {
      break; // döngüyü tamamen durdurur
    }
    print(i); // 0, 1, 2, 3, 4
  }
}

break, içinde bulunduğu döngüyü tamamen sonlandırır — kontrol, döngüden sonraki ilk satıra atlar.

#continue — Sadece Mevcut İterasyonu Atlama

void main() {
  for (int i = 0; i < 10; i++) {
    if (i % 2 == 0) {
      continue; // çift sayıları atla, döngü devam eder
    }
    print(i); // 1, 3, 5, 7, 9
  }
}

continue, break'ten farklı olarak döngüyü durdurmaz — sadece mevcut iterasyonun geri kalanını atlar ve bir sonraki iterasyona geçer.

break vs continue — Görsel Özet:

void main() {
  print("--- break örneği ---");
  for (int i = 0; i < 5; i++) {
    if (i == 3) break;
    print(i); // 0, 1, 2 (3'e gelince tamamen durur)
  }

  print("--- continue örneği ---");
  for (int i = 0; i < 5; i++) {
    if (i == 3) continue;
    print(i); // 0, 1, 2, 4 (sadece 3 atlanır, döngü devam eder)
  }
}

#İç İçe Döngüler (Nested Loops)

void main() {
  for (int i = 1; i <= 3; i++) {
    for (int j = 1; j <= 3; j++) {
      print("i=$i, j=$j");
    }
  }
}

Çıktı, dış döngünün her adımında iç döngünün baştan sona çalışması şeklinde ilerler: i=1,j=1 → i=1,j=2 → i=1,j=3 → i=2,j=1 → ... Bu, örneğin bir 2 boyutlu tablo (satır-sütun) işlerken çok kullanılan bir kalıptır — Flutter'da GridView mantığını anlarken de bu kavram işine yarayacak.

İç içe döngülerde break/continue dikkat gerektirir: break/continue, sadece kendi bulundukları döngüyü etkiler, dıştaki döngüyü değil:

void main() {
  for (int i = 1; i <= 3; i++) {
    for (int j = 1; j <= 3; j++) {
      if (j == 2) break; // sadece İÇ döngüyü durdurur
      print("i=$i, j=$j");
    }
  }
  // Çıktı: i=1,j=1 / i=2,j=1 / i=3,j=1
  // Dış döngü etkilenmez, her i için iç döngü j=2'de durur ama dış döngü devam eder
}

#Sonsuz Döngü — Dikkatli Kullan

void main() {
  int sayac = 0;
  while (true) {
    print(sayac);
    sayac++;
    if (sayac >= 5) {
      break; // çıkış koşulu MUTLAKA olmalı
    }
  }
}

while (true) teknik olarak sonsuza kadar çalışır — bir çıkış koşulu (break) koymadıysan, program hiç durmaz ve donar (Flutter'da bu, uygulamanın tamamen kilitlenmesi anlamına gelir). Bu yapı genelde belirli senaryolarda (örneğin bir sunucunun sürekli istek dinlemesi) bilinçli olarak kullanılır, ama her while (true) yazdığında mutlaka bir çıkış yolu olduğundan emin ol.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• for: kaç kere döneceğin önceden belliyse kullanılır (başlangıç, koşul, güncelleme).
• for-in: koleksiyon elemanları üzerinde indeks yönetmeden gezinmeyi sağlar.
• while: koşul önce kontrol edilir, baştan false ise gövde hiç çalışmaz.
• do-while: koşul sonra kontrol edilir, gövde en az bir kere çalışır.
• break: döngüyü tamamen durdurur. continue: sadece mevcut iterasyonu atlar, döngü devam eder.
• İç içe döngülerde break/continue sadece kendi bulunduğu döngüyü etkiler.
• while (true) kullanırken mutlaka bir çıkış koşulu (break) olmalı.

#📝 Ödevler

• [ ] for ile 1'den 10'a kadar sayıların toplamını hesapla.
• [ ] while ile kullanıcıdan alındığını varsaydığın (elle atadığın) bir sayı 0 olana kadar geriye sayan bir döngü yaz.
• [ ] do-while ile, koşulu baştan false olan ama yine de bir kere çalışan bir örnek yaz, while ile aynı koşulu denediğinde hiç çalışmadığını göster.
• [ ] 1'den 50'ye kadar olan sayılardan sadece 3'e bölünebilenleri continue kullanarak, 30'dan büyük olanları da break ile durdurarak yazdır.
• [ ] İç içe iki döngü ile 3x3'lük bir çarpım tablosu (i * j) yazdır.

#🏁 Bölüm 3 Tamamlandı!

Artık tüm temel operatörleri, koşullu yapıları (if, switch) ve döngüleri (for, while, do-while) biliyorsun — bu, "mantık kurma" becerisinin temelidir ve buraya kadar öğrendiklerinle artık gerçek algoritmalar yazabilirsin.

Sıradaki durak Bölüm 4 — Koleksiyonlar: List, Set, Map ile veri gruplarını nasıl yöneteceğini öğreneceğiz — bu, neredeyse her Dart/Flutter programının omurgasını oluşturan bir konu.