Bölüm 8 — Konu 38: `try / catch / finally`, `throw`

Bölüm 8'e hoş geldin. Bu bölümde, programın beklenmedik durumlarla (hatalarla) nasıl güvenli bir şekilde başa çıkacağını öğreneceğiz.

#Exception (İstisna) Nedir?

Bir program çalışırken, beklenmedik bir durumla karşılaşabilir — örneğin sıfıra bölme, geçersiz bir veri formatı, var olmayan bir dosyaya erişim gibi. Dart, bu tür durumları exception (istisna) olarak "fırlatır" (throw eder). Eğer bu istisna yakalanmazsa, program çöker.

void main() {
  int a = 10;
  int b = 0;
  print(a ~/ b); // ❌ RUNTIME HATASI! IntegerDivisionByZeroException
  print("Bu satır hiç çalışmaz");
}

Bu programı çalıştırdığında, ~/ 0 satırında program çöker ve bir sonraki satır hiç çalışmaz.

#try / catch — İstisnayı Yakalama

void main() {
  int a = 10;
  int b = 0;

  try {
    print(a ~/ b);
  } catch (e) {
    print("Bir hata oluştu: $e");
  }

  print("Program devam ediyor!");
}

Çıktı:

Bir hata oluştu: IntegerDivisionByZeroException
Program devam ediyor!

Yapıyı parçalayalım:

• try { ... } — hata verebilecek kodu buraya yazarsın.
• catch (e) { ... } — eğer try bloğunda bir hata oluşursa, buradaki kod çalışır; e, oluşan hatayı temsil eden bir değişkendir.

Bu sayede, hata oluşsa bile program çökmez, akış catch bloğuna geçer ve devam eder.

#catch ile Hata Tipini Belirtme — on

void main() {
  try {
    int a = 10;
    int b = 0;
    print(a ~/ b);
  } on IntegerDivisionByZeroException {
    print("Sıfıra bölme hatası!");
  } catch (e) {
    print("Başka bir hata: $e");
  }
}

on TipAdı, sadece belirli bir tip hatayı yakalamak istediğinde kullanılır. Bu, farklı hata türlerine farklı şekilde tepki vermeni sağlar:

void main() {
  try {
    int sayi = int.parse("merhaba"); // FormatException fırlatır
  } on FormatException {
    print("Geçersiz sayı formatı!");
  } on IntegerDivisionByZeroException {
    print("Sıfıra bölme hatası!");
  } catch (e) {
    print("Bilinmeyen bir hata: $e");
  }
}

Dart, try bloğunda hata oluştuğunda, on bloklarını yukarıdan aşağıya sırayla kontrol eder ve hatanın tipine uyan ilk bloğu çalıştırır. Hiçbiri uymazsa, genel catch bloğu (varsa) devreye girer — bu, Bölüm 3'te öğrendiğimiz switch/else if mantığına benzer bir sıralı kontrol.

#on ve catch'i Birlikte Kullanma — Hem Tip Hem Detay

void main() {
  try {
    int sayi = int.parse("abc");
  } on FormatException catch (e) {
    print("Format hatası: ${e.message}");
  }
}

on FormatException catch (e), hem belirli bir tipi yakalıyor hem de o hatanın detaylarına (e.message gibi) erişim sağlıyor. FormatException'ın kendi özel alanları vardır (message gibi), bunlara e üzerinden ulaşabilirsin.

#finally — Her Durumda Çalışan Blok

void main() {
  try {
    print("Deneme yapılıyor");
    int sonuc = 10 ~/ 0;
  } catch (e) {
    print("Hata yakalandı: $e");
  } finally {
    print("Bu her durumda çalışır — hata olsa da olmasa da!");
  }
}

Çıktı:

Deneme yapılıyor
Hata yakalandı: IntegerDivisionByZeroException
Bu her durumda çalışır — hata olsa da olmasa da!

finally bloğu, hata olsun ya da olmasın, her zaman çalışır. Bu, genelde temizlik işlemleri için kullanılır — örneğin bir dosyayı kapatmak, bir bağlantıyı sonlandırmak gibi işlemler, hata oluşsa bile mutlaka yapılması gereken işlerdir.

void main() {
  try {
    print("İşlem başarılı");
  } finally {
    print("Temizlik yapılıyor");
  }
  // catch bloğu olmadan da finally kullanılabilir
}

#throw — Kendi Hatanı Fırlatmak

Şimdiye kadar Dart'ın kendiliğinden fırlattığı hataları (IntegerDivisionByZeroException, FormatException) gördük. Kendi kodunda da, bir durumun "hata" olduğuna karar verip bunu bilerek fırlatabilirsin:

void yasKontrolEt(int yas) {
  if (yas < 0) {
    throw Exception("Yaş negatif olamaz");
  }
  print("Yaş: $yas");
}

void main() {
  try {
    yasKontrolEt(-5);
  } catch (e) {
    print("Hata yakalandı: $e");
  }
}

Çıktı:

Hata yakalandı: Exception: Yaş negatif olamaz

throw, o anki fonksiyonun çalışmasını anında durdurur ve belirtilen hatayı "fırlatır" — bu hata, en yakın uygun try/catch bloğu tarafından yakalanana kadar, çağıran fonksiyonlar zinciri boyunca yukarı doğru "yayılır" (propagate olur).

#throw ile Herhangi Bir Değer Fırlatılabilir mi?

void main() {
  try {
    throw "Basit bir string hata"; // teknik olarak çalışır
  } catch (e) {
    print(e); // Basit bir string hata
  }
}

Teknik olarak throw, herhangi bir nesneyi fırlatabilir (sadece Exception sınıfından türeyen bir şey olması zorunlu değildir). Ama bu önerilmez — Dart'ın standart pratiği, Exception veya Error sınıflarından türeyen (ya da bunları doğrudan kullanan) nesneleri fırlatmaktır, çünkü bunlar daha fazla bilgi taşır ve on ExceptionTipi ile daha kolay yakalanabilir. Bunu bir sonraki derste (özel exception sınıfları) detaylı işleyeceğiz.

#Hatayı Yakalayıp Tekrar Fırlatmak — rethrow

void islemYap() {
  try {
    throw Exception("Bir sorun oluştu");
  } catch (e) {
    print("İşlem sırasında loglama yapılıyor: $e");
    rethrow; // hatayı tekrar fırlat, çağıran taraf da yakalasın
  }
}

void main() {
  try {
    islemYap();
  } catch (e) {
    print("main() içinde de yakalandı: $e");
  }
}

Çıktı:

İşlem sırasında loglama yapılıyor: Exception: Bir sorun oluştu
main() içinde de yakalandı: Exception: Bir sorun oluştu

rethrow, bir hatayı yakalayıp bir şey yaptıktan sonra (örneğin loglama), aynı hatayı tekrar fırlatmanı sağlar — böylece hatayı çağıran üst kod da haberdar olur. Bu, "hatayı burada gözlemle ama tamamen yutma, üst katmanlara da bildir" senaryolarında kullanılır.

#Stack Trace — Hatanın Nerede Oluştuğunu Görme

void main() {
  try {
    int sonuc = 10 ~/ 0;
  } catch (e, stackTrace) {
    print("Hata: $e");
    print("Nerede oluştu: $stackTrace");
  }
}

catch (e, stackTrace) şeklinde ikinci bir parametre alarak, hatanın kod içinde tam olarak nerede oluştuğuna dair bilgiyi (call stack — hangi fonksiyonun hangi fonksiyonu çağırdığı zinciri) alabilirsin. Bu, özellikle karmaşık uygulamalarda hata ayıklarken (debugging) çok değerlidir.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• try/catch, hata verebilecek kodu güvenli şekilde çalıştırmanı ve hatayı yakalayıp programın çökmesini engellemeni sağlar.
• on TipAdı, belirli bir hata tipini hedeflemeni sağlar; birden fazla on bloğu sırayla kontrol edilir.
• finally, hata olsun olmasın her zaman çalışır — temizlik işlemleri için kullanılır.
• throw, kendi hatanı bilerek fırlatmanı sağlar; fonksiyonun çalışmasını anında durdurur.
• rethrow, bir hatayı yakalayıp işlem yaptıktan sonra tekrar fırlatmanı sağlar.
• catch (e, stackTrace), hatanın kod içinde nerede oluştuğuna dair detaylı bilgi verir.

#📝 Ödevler

• [ ] Sıfıra bölme hatasını try/catch ile yakalayan ve kullanıcıya anlamlı bir mesaj gösteren bir örnek yaz.
• [ ] on FormatException ile int.parse()'ın geçersiz bir string ile çağrılmasını özel olarak yakala, genel catch ile diğer hataları ayrı yakala.
• [ ] finally bloğunun hem hata olduğunda hem olmadığında çalıştığını gösteren iki ayrı test senaryosu yaz.
• [ ] Kendi throw Exception(...) ifadeni kullanarak, negatif bir sayı girildiğinde hata fırlatan bir fonksiyon yaz, main() içinde yakala.
• [ ] rethrow kullanarak, bir hatayı iç fonksiyonda loglayıp dış fonksiyonda tekrar yakalayan iki seviyeli bir örnek yaz.

Sıradaki konu: Bölüm 8 — Konu 39: Özel Exception Sınıfları Yazma