Bölüm 7 — Konu 37: `enum` — Basit ve Gelişmiş (Metotlu Enum'lar)

Bölüm 7'nin son konusundayız. enum (enumeration/sabit listesi), sınırlı sayıda, önceden bilinen değerlerden birini temsil eden özel bir tiptir.

#Basit Enum

enum TrafikIsigi { kirmizi, sari, yesil }

void main() {
  TrafikIsigi isik = TrafikIsigi.kirmizi;
  print(isik); // TrafikIsigi.kirmizi
  print(isik.name); // kirmizi — sadece ismi
}

Neden String yerine enum kullanılır?

// ❌ Kötü pratik — String ile "durum" temsil etmek
String isikDurumu = "kirmizi";
isikDurumu = "morrr"; // yazım hatası! Ama derleyici bunu YAKALAYAMAZ

// ✅ İyi pratik — enum ile
TrafikIsigi isik = TrafikIsigi.kirmizi;
// isik = TrafikIsigi.morrr; // ❌ DERLEME HATASI! Böyle bir değer yok

enum, olası tüm değerleri derleme zamanında sabitler — geçersiz bir değer atamaya çalıştığında (yazım hatası gibi), Dart bunu anında yakalar. String ile aynı şeyi yapmaya çalışsaydın, hata ancak çalışma zamanında (belki hiç) fark edilirdi.

#Enum ile switch — Exhaustiveness (Hatırlatma)

Bölüm 3'te kısaca önizlemesini gördüğümüz konuyu şimdi tam bağlamıyla pekiştirelim:

enum TrafikIsigi { kirmizi, sari, yesil }

String eylemBelirle(TrafikIsigi isik) {
  return switch (isik) {
    TrafikIsigi.kirmizi => "Dur",
    TrafikIsigi.sari => "Hazırlan",
    TrafikIsigi.yesil => "Geç",
  };
}

void main() {
  print(eylemBelirle(TrafikIsigi.kirmizi)); // Dur
}

default (_) yazmadık çünkü tüm enum değerlerini kapsadık — Dart bunu doğrular. Eğer enum'a yeni bir değer eklenirse (örneğin turuncu), bu switch derleme zamanında eksik (non-exhaustive) olarak işaretlenir — böylece unutkanlıktan kaynaklı hatalar baştan engellenir.

#Enum Üzerinde Gezinme — values

enum Mevsim { ilkbahar, yaz, sonbahar, kis }

void main() {
  for (var mevsim in Mevsim.values) {
    print(mevsim.name);
  }
  // ilkbahar
  // yaz
  // sonbahar
  // kis
}

EnumAdi.values, o enum'un tüm değerlerini bir liste olarak verir — tüm olası durumlar üzerinde döngü kurmak istediğinde kullanışlıdır.

#index — Enum Değerinin Sırası

enum Mevsim { ilkbahar, yaz, sonbahar, kis }

void main() {
  print(Mevsim.ilkbahar.index); // 0
  print(Mevsim.yaz.index);      // 1
  print(Mevsim.kis.index);      // 3
}

Her enum değeri, tanımlandığı sıraya göre otomatik bir index (0'dan başlayan) alır.

#Gelişmiş Enum — Alanlar ve Constructor ile (Dart 2.17+)

Modern Dart, enum'lara alan, constructor ve metod eklemene izin verir — bu, enum'ları çok daha güçlü hale getirir:

enum Gezegen {
  merkur(kutle: 3.3, yaricap: 2439),
  venus(kutle: 4.8, yaricap: 6051),
  dunya(kutle: 5.9, yaricap: 6371);

  final double kutle;   // milyar kg cinsinden (basitleştirilmiş)
  final double yaricap; // km cinsinden

  const Gezegen({required this.kutle, required this.yaricap}); // enum constructor'ı HER ZAMAN const olmalı
}

void main() {
  print(Gezegen.dunya.kutle);   // 5.9
  print(Gezegen.dunya.yaricap); // 6371.0
}

Kritik kural: Enum constructor'ları her zaman const olmalıdır — çünkü enum değerleri, Bölüm 2'de öğrendiğimiz const mantığına uygun şekilde, derleme zamanında sabitlenen, tekil (singleton) nesnelerdir. Her Gezegen.dunya referansı, aynı, tek bir nesneye işaret eder.

#Enum'a Metod Ekleme

enum Gezegen {
  merkur(kutle: 3.3, yaricap: 2439),
  venus(kutle: 4.8, yaricap: 6051),
  dunya(kutle: 5.9, yaricap: 6371);

  final double kutle;
  final double yaricap;

  const Gezegen({required this.kutle, required this.yaricap});

  double get yogunlukOrani => kutle / yaricap; // getter — Bölüm 6'yı hatırla!

  String bilgiVer() => "Kütle: $kutle, Yarıçap: $yaricap"; // normal metod
}

void main() {
  print(Gezegen.dunya.bilgiVer());       // Kütle: 5.9, Yarıçap: 6371.0
  print(Gezegen.dunya.yogunlukOrani);    // hesaplanmış değer
}

Bu, Bölüm 6'da öğrendiğimiz her şeyin (constructor, alan, getter, metod) enum'lar için de geçerli olduğunu gösteriyor — modern Dart'ta enum, aslında sınırlı sayıda sabit nesnesi olan özel bir class gibi düşünülebilir.

#Pratik Bir Örnek — Gün İsimleri ve Haftasonu Kontrolü

enum Gun {
  pazartesi, sali, carsamba, persembe, cuma, cumartesi, pazar;

  bool get haftaSonuMu => this == Gun.cumartesi || this == Gun.pazar;
}

void main() {
  print(Gun.cuma.haftaSonuMu);        // false
  print(Gun.cumartesi.haftaSonuMu);   // true

  for (var gun in Gun.values) {
    print("${gun.name}: ${gun.haftaSonuMu ? "Haftasonu" : "Haftaiçi"}");
  }
}

Bu örnek, Bölüm 1'in ödevlerinde vaat ettiğimiz "gün isimlerini tutan ve haftasonu olup olmadığını döndüren metoda sahip enum" örneğinin tam çözümü — artık bunu gerçek anlamıyla yazabiliyorsun.

#Enum ile Interface Implemente Etme (İleri Bir Not)

Modern Dart'ta enum'lar implements de kullanabilir (bir üst sınıfın sözleşmesine uyabilir) — bu, Bölüm 13'te sealed class ve pattern matching konusuna geldiğimizde daha da anlamlı hale gelecek bir özellik. Şimdilik sadece bu kapının açık olduğunu bilmen yeterli.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• enum, sınırlı ve önceden bilinen değerleri temsil eder; String ile aynı işi yapmaya çalışmaktan çok daha güvenlidir (derleme zamanı kontrolü sağlar).
• EnumAdi.values, tüm enum değerlerini bir liste olarak verir; .index, değerin sırasını verir; .name, ismini string olarak verir.
• switch ile kullanıldığında, tüm değerler kapsandığında default gerekmez — derleyici eksik durumları yakalar.
• Modern Dart'ta enum'lara alan, constructor (her zaman const), getter ve metod eklenebilir — enum, aslında sınırlı sayıda sabit nesnesi olan özel bir class gibidir.

#📝 Ödevler

• [ ] HaftaGunu adında basit bir enum tanımla, values ile tüm günleri yazdır, .index ve .name özelliklerini kullan.
• [ ] Bir enum ve bunu kullanan exhaustive bir switch expression yaz (default kullanmadan), sonra enum'a yeni bir değer ekleyip derleyicinin seni nasıl uyardığını gözlemle.
• [ ] Alanlı ve constructor'lı bir enum yaz (örn. Meyve — isim ve kalori alanlarıyla), en az 3 değer tanımla.
• [ ] Bu enum'a bir getter ekle (örn. dusukKalorili — kalorisi belirli bir eşiğin altındaysa true dönsün).
• [ ] Gun enum örneğindeki gibi, kendi enum'una bir metod veya getter ekleyerek pratik bir kontrol mekanizması (örn. tatil günü mü, mesai saati mi) yaz.

#🏁 Bölüm 7 Tamamlandı!

Nesne yönelimli programlamanın ileri konularını tamamladık: kalıtım, override, soyut sınıflar, interface'ler, mixin'ler ve gelişmiş enum'lar. Bu, Dart'ın OOP tarafında artık gerçekten sağlam bir temele sahip olduğun anlamına geliyor — ve bu bilgi, Flutter'da widget hiyerarşisini, StatelessWidget/StatefulWidget ayrımını ve birçok tasarım desenini anlamak için doğrudan kullanılacak.

Sıradaki durak Bölüm 8 — Hata Yönetimi & Null Safety Derinleşme: try/catch/finally, özel exception sınıfları yazma ve null safety'nin daha ileri detaylarıyla devam edeceğiz.