Bölüm 3 — Konu 11: `if / else if / else`

#Temel if Yapısı

void main() {
  int yas = 20;

  if (yas >= 18) {
    print("Reşitsin");
  }
}

if, parantez içindeki ifade true ise süslü parantez içindeki bloğu çalıştırır. İfade false ise, blok tamamen atlanır.

Önemli: Dart'ta if'in parantezi içindeki ifade kesinlikle bool tipinde olmalıdır. Bölüm 2'de değindiğimiz gibi, 0 veya boş string gibi değerler otomatik olarak false'a çevrilmez:

void main() {
  int sayi = 0;
  if (sayi) { // ❌ HATA! int, bool bekleyen yere konulamaz
    print("Çalışmaz");
  }

  if (sayi == 0) { // ✅ doğrusu — gerçek bir bool ifade
    print("Sayı sıfır");
  }
}

#else — Alternatif Durum

void main() {
  int yas = 15;

  if (yas >= 18) {
    print("Reşitsin");
  } else {
    print("Reşit değilsin");
  }
}

#else if — Birden Fazla Koşul Zinciri

void main() {
  int not = 75;

  if (not >= 90) {
    print("AA");
  } else if (not >= 80) {
    print("BA");
  } else if (not >= 70) {
    print("BB");
  } else if (not >= 60) {
    print("CB");
  } else {
    print("FF");
  }
}

Nasıl çalışır: Dart, koşulları yukarıdan aşağıya sırayla kontrol eder. İlk true olan koşulun bloğu çalıştırılır ve geri kalan koşullar hiç kontrol edilmez — bu önemli bir detay.

void main() {
  int not = 95;

  if (not >= 90) {
    print("AA"); // Bu çalışır
  } else if (not >= 60) {
    print("Geçti"); // 95 >= 60 de true olduğu halde bu ASLA çalışmaz
  }
}

Bu yüzden else if zincirlerinde koşulları doğru sırada yazmak kritik önemdedir. Yukarıdaki örnekte eğer sıralamayı ters yapsaydın (>= 60 önce gelseydi), 95 puan alan biri hep "Geçti" yazardı, hiçbir zaman "AA"ya ulaşamazdı.

#İç İçe (Nested) if Yapıları

void main() {
  bool girisYapildiMi = true;
  int yas = 16;

  if (girisYapildiMi) {
    if (yas >= 18) {
      print("İçeriğe erişebilirsin");
    } else {
      print("Yaş sınırından dolayı erişemezsin");
    }
  } else {
    print("Önce giriş yapmalısın");
  }
}

İç içe if'ler bazen gereklidir ama okunabilirliği hızla düşürür. Genelde, mantıksal operatörlerle (bir önceki derste gördüğümüz &&) birleştirmek daha temiz olur:

void main() {
  bool girisYapildiMi = true;
  int yas = 16;

  if (girisYapildiMi && yas >= 18) {
    print("İçeriğe erişebilirsin");
  } else if (!girisYapildiMi) {
    print("Önce giriş yapmalısın");
  } else {
    print("Yaş sınırından dolayı erişemezsin");
  }
}

Bu iki yaklaşım da geçerlidir; hangisinin daha okunabilir olduğu duruma göre değişir. Genel tavsiye: 2-3 seviyeden fazla iç içe geçen if yapıları görürsen, bunu ayrı bir fonksiyona bölmeyi veya mantığı basitleştirmeyi düşün (bu, "erken dönüş" / early return prensibiyle ilgili, birazdan göreceğiz).

#Tek Satırlık if (Süslü Parantezsiz) — Önerilmez

void main() {
  int yas = 20;
  if (yas >= 18) print("Reşitsin"); // süslü parantez olmadan da çalışır
}

Bu geçerli bir sözdizimidir ama önerilmez, çünkü ileride bloğa ikinci bir satır eklemek istediğinde kolayca hataya yol açabilir:

void main() {
  int yas = 15;
  if (yas >= 18) 
    print("Reşitsin");
    print("Bu satır HER ZAMAN çalışır!"); // ❌ if bloğuna dahil değil, yanıltıcı görünüyor
}

Girinti seni yanıltabilir — ikinci print satırı görsel olarak if bloğunun içindeymiş gibi dursa da, süslü parantez olmadığı için aslında if'e dahil değildir, her zaman çalışır. Bu yüzden her zaman süslü parantez kullanmak en güvenli pratiktir.

#Ternary Operatör'e Küçük Bir Önizleme

Bir sonraki konuda detaylı işleyeceğiz ama basit if/else durumlarının kısa bir alternatifi olduğunu bilmen faydalı:

void main() {
  int yas = 20;

  // Uzun hali:
  String durum;
  if (yas >= 18) {
    durum = "Reşit";
  } else {
    durum = "Reşit değil";
  }

  // Kısa hali (ternary) — bir sonraki derste detaylandıracağız:
  String durum2 = yas >= 18 ? "Reşit" : "Reşit değil";

  print(durum2);
}

#Erken Dönüş (Early Return) Prensibi — Önemli Bir Pratik

Fonksiyonları henüz detaylı işlemedik (Bölüm 5'te göreceğiz) ama bu prensip if yapılarıyla o kadar yakından ilişkili ki, şimdiden bir örnek görmek faydalı:

String yasKontrolEt(int yas) {
  // Kötü pratik — gereksiz iç içe geçme
  String sonuc;
  if (yas >= 0) {
    if (yas < 18) {
      sonuc = "Çocuk";
    } else {
      sonuc = "Yetişkin";
    }
  } else {
    sonuc = "Geçersiz yaş";
  }
  return sonuc;
}

String yasKontrolEtV2(int yas) {
  // İyi pratik — erken dönüş, iç içe geçme yok
  if (yas < 0) return "Geçersiz yaş";
  if (yas < 18) return "Çocuk";
  return "Yetişkin";
}

İkinci yaklaşım (yasKontrolEtV2), "geçersiz/istisnai durumları en başta ele al ve fonksiyondan çık, ana mantığı en sonda ve iç içe geçmeden bırak" prensibini gösteriyor. Bu, kodun okunabilirliğini ciddi şekilde artırır — Flutter'da widget build metodlarında bu deseni çok sık göreceksin.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• if koşulu kesinlikle bool olmalı, Dart örtük dönüşüm yapmaz.
• else if zincirlerinde koşullar yukarıdan aşağıya sırayla kontrol edilir, ilk true olan çalışır, gerisi atlanır — sıralama önemlidir.
• İç içe if yapıları yerine mümkün olduğunca &&/|| ile birleştirmek veya erken dönüş kullanmak okunabilirliği artırır.
• Süslü parantezsiz tek satırlık if teknik olarak çalışır ama hataya açıktır, önerilmez.

#📝 Ödevler

• [ ] Bir notu (0-100) alıp AA/BA/BB/CB/FF harf notuna çeviren bir else if zinciri yaz; koşulları bilerek yanlış sırada yazıp (küçükten büyüğe) sonucun nasıl bozulduğunu gözlemle, sonra düzelt.
• [ ] Üç değişken (giriş yapıldı mı, yaş, üyelik aktif mi) alıp iç içe if ile bir erişim kontrolü yaz; sonra aynı mantığı &&/|| kullanarak iç içe geçmeden tekrar yaz.
• [ ] Bir sayının pozitif, negatif veya sıfır olduğunu "erken dönüş" prensibiyle (iç içe if kullanmadan) belirleyen bir fonksiyon yaz.
• [ ] Süslü parantezsiz bir if yazıp altına bilerek ikinci bir satır ekle, bu satırın if koşulundan bağımsız her zaman çalıştığını göster.

Sıradaki konu: Bölüm 3 — Konu 12: switch / switch expression (Modern Dart)