Bölüm 7 — Konu 34: Soyut Sınıflar (`abstract class`)

#Soyut Sınıf Nedir?

Bazen bir üst sınıf yazarsın ama bu sınıftan hiçbir zaman doğrudan bir nesne oluşturulmasını istemezsin — sadece diğer sınıfların ondan türemesi (extend etmesi) için var olmasını istersin. Bu tür sınıflara soyut sınıf (abstract class) denir.

abstract class Sekil {
  double alanHesapla(); // gövde YOK, sadece imza — "soyut metod"
}

void main() {
  Sekil s = Sekil(); // ❌ HATA! soyut sınıftan nesne oluşturulamaz
}

abstract anahtar kelimesi, bu sınıfın doğrudan Sekil() ile bir nesne oluşturmak için kullanılamayacağını belirtir. Neden? Çünkü alanHesapla() metodunun gövdesi (implementasyonu) yok — sadece "her Sekil'in bir alanHesapla metodu olmalı" diyoruz, ama bunun nasıl hesaplanacağını belirtmiyoruz (çünkü bir dairenin alanı ile bir karenin alanı tamamen farklı formüllerle hesaplanır — genel bir "şekil" için tek bir formül yazmak anlamsız).

#Soyut Metod (Abstract Method)

abstract class Sekil {
  double alanHesapla(); // soyut metod — sadece imza, noktalı virgülle biter

  void bilgiVer() { // normal (somut/concrete) metod — gövdesi var
    print("Bu şeklin alanı: ${alanHesapla()}");
  }
}

Bir soyut sınıf, hem soyut metodlar (gövdesiz) hem de somut metodlar (gövdeli) içerebilir. bilgiVer(), alanHesapla()'yı çağırıyor — ama alanHesapla()'nın gerçek implementasyonunu henüz bilmiyor. Bu, alt sınıfların sorumluluğudur.

#Soyut Sınıftan Türeme — Zorunlu Implementasyon

abstract class Sekil {
  double alanHesapla();
  void bilgiVer() {
    print("Bu şeklin alanı: ${alanHesapla()}");
  }
}

class Daire extends Sekil {
  double yaricap;
  Daire(this.yaricap);

  @override
  double alanHesapla() => 3.14159 * yaricap * yaricap;
}

class Kare extends Sekil {
  double kenar;
  Kare(this.kenar);

  @override
  double alanHesapla() => kenar * kenar;
}

void main() {
  Daire d = Daire(5);
  Kare k = Kare(4);

  d.bilgiVer(); // Bu şeklin alanı: 78.53975
  k.bilgiVer(); // Bu şeklin alanı: 16.0
}

Kritik kural: Sekil'den türeyen her sınıf (Daire, Kare), alanHesapla() metodunu mutlaka implemente etmek (override etmek) zorundadır. Eğer implemente etmezsen:

class UcgenEksik extends Sekil {
  // alanHesapla() implemente edilmedi!
}

void main() {
  UcgenEksik u = UcgenEksik(); // ❌ HATA! soyut metod implemente edilmedi
}

Bu, derleme zamanında yakalanan bir hatadır — Dart, soyut bir metodun her alt sınıfta gerçekten implemente edildiğinden emin olmanı zorunlu kılar. Bu, "her Sekil'in kesinlikle bir alanHesapla() davranışı olacak" garantisini sağlar.

#Soyut Sınıf ile Normal Kalıtım Arasındaki Fark

#Neden Soyut Sınıf Kullanılır?

Ana amaç: bir "sözleşme" (contract) tanımlamak. "Her Sekil'in bir alanHesapla() metodu olacak" demek, alt sınıflara bir zorunluluk yüklüyor — bu sayede, Sekil tipindeki herhangi bir nesneyle çalışan kod (Bölüm 7 Konu 33'teki polymorphism örneğini hatırla), her zaman güvenle alanHesapla()'yı çağırabileceğini bilir; çünkü Dart, her alt sınıfın bunu implemente ettiğini derleme zamanında garanti eder.

double toplamAlan(List<Sekil> sekiller) {
  double toplam = 0;
  for (var sekil in sekiller) {
    toplam += sekil.alanHesapla(); // güvenle çağrılabilir, her Sekil'de KESİNLİKLE var
  }
  return toplam;
}

void main() {
  List<Sekil> sekiller = [Daire(3), Kare(4), Daire(2)];
  print(toplamAlan(sekiller)); // hepsinin alanı toplanır
}

#Soyut Sınıfta Constructor Olabilir mi?

abstract class Calisan {
  String isim;
  Calisan(this.isim); // soyut sınıfın constructor'ı olabilir!

  double maasHesapla(); // soyut metod
}

class TamZamanli extends Calisan {
  TamZamanli(String isim) : super(isim);

  @override
  double maasHesapla() => 10000;
}

void main() {
  TamZamanli t = TamZamanli("Ahmet");
  print("${t.isim}: ${t.maasHesapla()}"); // Ahmet: 10000.0
}

Evet, soyut bir sınıfın constructor'ı olabilir — ama bu constructor doğrudan çağrılamaz (Calisan("Ahmet") yazamazsın), sadece alt sınıfların super(...) ile çağırması için vardır. Bu, Bölüm 7 Konu 32'de öğrendiğimiz super mekanizmasının soyut sınıflarla birlikte nasıl çalıştığını gösteriyor.

#Soyut Sınıf İçinde Alan Tanımlama

abstract class Arac {
  String marka; // soyut sınıfta normal alan tanımlanabilir
  Arac(this.marka);

  int maksimumHiz(); // soyut metod

  void bilgiYazdir() {
    print("$marka - Maksimum hız: ${maksimumHiz()} km/s");
  }
}

class SporAraba extends Arac {
  SporAraba(String marka) : super(marka);

  @override
  int maksimumHiz() => 300;
}

void main() {
  SporAraba araba = SporAraba("Ferrari");
  araba.bilgiYazdir(); // Ferrari - Maksimum hız: 300 km/s
}

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• abstract class, doğrudan nesne oluşturulamayan, sadece diğer sınıfların türemesi için var olan bir sınıftır.
• Soyut metod (gövdesiz, sadece imza), her alt sınıfta zorunlu olarak implemente edilmelidir — bu derleme zamanında kontrol edilir.
• Soyut sınıflar hem soyut hem somut metod içerebilir; somut metodlar soyut metodları çağırabilir.
• Soyut sınıfın amacı, alt sınıflar için bir "sözleşme" (contract) tanımlamaktır — bu, polymorphism ile güvenle çalışmayı sağlar.
• Soyut sınıfın constructor'ı olabilir ama sadece alt sınıflar tarafından super(...) ile çağrılabilir, doğrudan çağrılamaz.

#📝 Ödevler

• [ ] abstract class Hayvan yaz, soyut bir sesCikar() metodu tanımla; Kedi ve Kopek alt sınıflarıyla implemente et.
• [ ] Soyut sınıftan doğrudan nesne oluşturmayı dene (Hayvan()), hatayı gözlemle.
• [ ] Bir alt sınıfta bilerek soyut metodu implemente etme, hatayı gözlemle; sonra implemente edip düzelt.
• [ ] Soyut sınıfa hem soyut hem somut bir metod ekle (somut metod, soyut metodu çağırsın), en az iki alt sınıfla test et.
• [ ] List<SoyutSinifTipi> alan ve her elemanın soyut metodunu çağıran bir fonksiyon yaz (polymorphism ile), en az 2 farklı alt sınıfla test et.

Sıradaki konu: Bölüm 7 — Konu 35: Interface Mantığı (implements)