Bölüm 7 — Konu 32: Kalıtım (`extends`), `super` Kullanımı

Bölüm 7'ye hoş geldin — nesne yönelimli programlamanın en güçlü araçlarından biri olan kalıtımı işliyoruz. Bu kavram, Flutter'da her widget'ın nasıl StatelessWidget veya StatefulWidget'tan türediğini anlamak için doğrudan temel oluşturacak.

#Kalıtım Nedir?

Kalıtım (inheritance), bir class'ın başka bir class'ın özelliklerini ve davranışlarını devralmasıdır. "Devralan" class'a alt sınıf (subclass/child class), "devredilen" class'a üst sınıf (superclass/parent class) denir.

class Hayvan {
  String isim;
  Hayvan(this.isim);

  void yeMek() {
    print("$isim yemek yiyor");
  }
}

class Kopek extends Hayvan {
  Kopek(String isim) : super(isim); // üst sınıfın constructor'ını çağırıyor
}

void main() {
  Kopek kopek = Kopek("Karabaş");
  kopek.yeMek(); // Karabaş yemek yiyor — Hayvan'dan devralınan metod!
}

extends anahtar kelimesi, Kopek sınıfının Hayvan sınıfından türediğini belirtir. Bunun sonucunda Kopek, Hayvan'ın tüm public alan ve metodlarını otomatik olarak kazanır — yeMek() metodunu Kopek içinde hiç yazmadık ama kopek.yeMek() çalıştı.

#super — Üst Sınıfa Erişim

super, alt sınıftan üst sınıfın üyelerine (constructor, alan, metod) erişmek için kullanılır.

#1. super ile Üst Sınıfın Constructor'ını Çağırma

class Hayvan {
  String isim;
  int yas;
  Hayvan(this.isim, this.yas);
}

class Kedi extends Hayvan {
  String tuyRengi;

  Kedi(String isim, int yas, this.tuyRengi) : super(isim, yas);
  // super(isim, yas) → Hayvan constructor'ını çağırıyor
}

void main() {
  Kedi kedi = Kedi("Tekir", 3, "Turuncu");
  print("${kedi.isim}, ${kedi.yas} yaşında, ${kedi.tuyRengi} renkli");
  // Tekir, 3 yaşında, Turuncu renkli
}

Önemli kural: Eğer üst sınıfın constructor'ı parametre alıyorsa, alt sınıfın constructor'ı mutlaka super(...) ile bu parametreleri geçirmelidir (aksi halde derleme hatası alırsın). super(...) çağrısı, initializer list'in bir parçasıdır (Bölüm 6'da initializer list'i hatırla) ve her zaman initializer list'in en sonunda yer alır.

#2. super ile Üst Sınıfın Metoduna Erişim

class Hayvan {
  void sesCikar() {
    print("Bir hayvan sesi çıkarıyor");
  }
}

class Kopek extends Hayvan {
  @override
  void sesCikar() {
    super.sesCikar(); // önce üst sınıfın davranışını çalıştır
    print("Hav hav!"); // sonra kendi ek davranışını ekle
  }
}

void main() {
  Kopek kopek = Kopek();
  kopek.sesCikar();
  // Bir hayvan sesi çıkarıyor
  // Hav hav!
}

Burada Kopek, sesCikar() metodunu override ediyor (bir sonraki derste tam olarak işleyeceğiz), ama super.sesCikar() ile üst sınıfın orijinal davranışını da çalıştırıyor, üzerine kendi davranışını ekliyor. Bu, üst sınıfın davranışını tamamen değiştirmek yerine, üzerine inşa etmek istediğinde kullanışlıdır.

#Tek Seviyeli Kalıtım vs Çok Seviyeli Kalıtım

Dart, tek üst sınıftan kalıtımı destekler (Java/C# gibi "single inheritance" modeli — C++'taki gibi birden fazla sınıftan aynı anda extends yapamazsın). Ama kalıtım zincirlenebilir:

class CanliVarlık {
  void nefes al() {}
}

Hmm, bu ismi düzeltelim — geçerli bir Dart tanımlayıcısı olmalı:

class CanliVarlik {
  void nefesAl() {
    print("Nefes alıyor");
  }
}

class Hayvan extends CanliVarlik {
  void hareketEt() {
    print("Hareket ediyor");
  }
}

class Kopek extends Hayvan {
  void havla() {
    print("Hav!");
  }
}

void main() {
  Kopek kopek = Kopek();
  kopek.nefesAl();   // CanliVarlik'tan (2 seviye yukarıdan)
  kopek.hareketEt(); // Hayvan'dan (1 seviye yukarıdan)
  kopek.havla();     // kendi metodu
}

Kopek, Hayvan'dan, Hayvan da CanliVarlik'tan türüyor — bu bir kalıtım zinciri (hierarchy) oluşturuyor. Kopek, zincirdeki her seviyenin tüm public üyelerini devralır.

#Object — Her Şeyin Üst Sınıfı (Hatırlatma)

Bölüm 2'de gördüğümüz gibi, Dart'ta her class, açıkça belirtmesen bile, örtük olarak Object'ten türer:

class Kisi {
  // extends Object yazmasak da, Dart bunu otomatik varsayar
}

Bu yüzden her class, toString(), ==, hashCode gibi Object'in temel metodlarına otomatik olarak sahiptir (Bölüm 6'da toString() override etmiştik, hatırlarsan).

#Kalıtımda Constructor Zorunluluğu

class Hayvan {
  String isim;
  Hayvan(this.isim); // parametreli constructor, varsayılan (parametresiz) YOK
}

class Kopek extends Hayvan {
  Kopek() { // ❌ HATA! super(isim) çağrılmadı, ama Hayvan'ın parametresiz constructor'ı da yok
    print("Köpek oluşturuldu");
  }
}

Eğer üst sınıfın parametresiz (varsayılan) bir constructor'ı yoksa, alt sınıf mutlaka super(...) ile üst sınıfın parametreli constructor'ını açıkça çağırmalıdır:

class Kopek extends Hayvan {
  Kopek(String isim) : super(isim) { // ✅ doğrusu
    print("Köpek oluşturuldu");
  }
}

#Neden Kalıtım Kullanılır? — Kod Tekrarını Önleme

// Kalıtım OLMADAN — kod tekrarı
class Daire {
  double yaricap;
  Daire(this.yaricap);
  void bilgiYazdir() => print("Bu bir şekil");
}

class Kare {
  double kenar;
  Kare(this.kenar);
  void bilgiYazdir() => print("Bu bir şekil"); // AYNI KOD tekrar yazıldı!
}

// Kalıtım İLE — ortak davranış bir kere yazılır
class Sekil {
  void bilgiYazdir() => print("Bu bir şekil");
}

class Daire extends Sekil {
  double yaricap;
  Daire(this.yaricap);
}

class Kare extends Sekil {
  double kenar;
  Kare(this.kenar);
}

void main() {
  Daire d = Daire(5);
  Kare k = Kare(4);
  d.bilgiYazdir(); // Bu bir şekil
  k.bilgiYazdir(); // Bu bir şekil — kod tekrar yazılmadı!
}

Bu, kalıtımın temel değeridir: ortak davranışı bir kere, üst sınıfta tanımla; alt sınıflar bunu otomatik olarak kazansın. Bu prensip, Flutter'da her widget'ın StatelessWidget veya StatefulWidget'tan miras aldığı ortak davranışları (yaşam döngüsü metodları, build() gibi) anlamak için doğrudan kullanacağın bir temel.

#🎯 Bu Dersten Çıkarılması Gerekenler

• extends, bir class'ın başka bir class'ın özelliklerini devralmasını sağlar; devralan alt sınıf, devreden üst sınıftır.
• super(...), alt sınıfın constructor'ından üst sınıfın constructor'ını çağırmak için kullanılır — initializer list'in bir parçasıdır.
• super.metodAdi(), üst sınıfın bir metodunu, alt sınıftan çağırmak için kullanılır (genelde override edilen bir metodun üzerine davranış eklemek için).
• Kalıtım zincirlenebilir (çok seviyeli olabilir); Dart tek üst sınıftan kalıtımı destekler.
• Her class, örtük olarak Object'ten türer.
• Kalıtım, ortak davranışı tek bir yerde tanımlayıp kod tekrarını önlemenin temel yoludur.

#📝 Ödevler

• [ ] Arac adında bir üst sınıf yaz (marka, model alanları ve bilgiVer() metodu), Otomobil adında bir alt sınıf ile extends kullanarak türet.
• [ ] Üst sınıfın parametreli constructor'ını super(...) ile çağıran bir alt sınıf yaz.
• [ ] Bir metodu alt sınıfta override edip içinde super.metodAdi() çağırarak hem üst sınıfın hem kendi davranışını birleştiren bir örnek yaz.
• [ ] 3 seviyeli bir kalıtım zinciri kur (örn. CanliVarlik → Hayvan → Kus), her seviyenin bir metodu olsun, en alttaki class'tan hepsine eriş.
• [ ] Kalıtım olmadan yazılmış, kod tekrarı içeren iki class'ı, ortak bir üst sınıf çıkararak kalıtımla yeniden düzenle.

Sıradaki konu: Bölüm 7 — Konu 33: Metod Override Etme, @override